ایران و امریکا: چالش دولتمردان، راه مردم

شهرگان:  سال نو ایرانی در حالی آغاز شد که تکانه‌های درگذشت بلاگر جوان در زندان اوین بار دیگر جامعه‌ی ایرانی را در موجی فراگیر از اندوه فرو برد و پرسش‌های فراوان و تکراری را نیز پیش چشم ناظران صحنه‌ی سیاسی ایران قرار داد.  اگر "هفت سین" خانواده‌های زندانیان سیاسی و جمع همراه تحول‌خواهان در برابر زندان اوین با برخوردهای همیشگی همراه شد، اما  پیام نوروزی ریس جمهور ایالات متحده، پرزیدنت باراک حسین اوباما و بازخوردهای مختلف آن که در برخی رسانه‌ها به عنوان "دیپلماسی نوروزی" از آن یاد شد در مرکز توجه قرار گرفت .

آنچه بیش از همیشه در پیام رئیس دولت جدید امریکا جلب نظر کرد اما تاکید وی بر حکومت دینی ایران و بیش از همه مخاطب قرار دادن آن بود که به این گمان ادامه‌ی منطقی روندی است که در سال‌های اخیر بر شتاب آن افزون شده‌است. اگر جورج بوش و تیم نومحافظه کار همراهش ضمن دست دوستی دراز کردن همراه با تهدیدات نظامی و هیاهو پیرامون آن در سخنرانی‌های تبلیغاتی مکتوب و شفاهی خود در خلال پیام‌های اینجا و آنجایی که در سال‌های اخیر بیش از پیش میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی آمد و شد داشته است، طرف "مردم ایران" را گرفته و همفکران ایرانی شان نیز از این لحن و کلام سر از پا نشناحته و آن را به کیسه‌ی حمایت امریکا از "جنبش آزادیخواهانه" در ایران  سرازیر می‌کردند. حالا این پرزیدنت باراک اوباما است که مناسبت نوروز را مغتنم شمرده و در پیامی مستقیم به "جمهوری اسلامی" با چاشنی "عید شما مبارک" بر دیپلماسی گفتگو تاکید کرده و می‌گوید "ایالات متحده مایل است که جمهوری اسلامی ایران بر جایگاه راستین خود در جامعۀ بین‌الملل قرار بگیرد."

خاوریر سولانا، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا‌ این پیام را "مثبت و سازنده" خوانده و اظهار امیدورای کرده‌است که مقام‌های ایرانی واکنشی "عاقلانه" به آن نشان دهند.  سولانا گفته است "امیدوار است که این حرکت باب جدیدی را بگشاید که نهایتاً به حل مشکلات هسته‌ای هم بیانجامد.  "آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان نیز از این پیام استقبال کرده و گفته‌است "این دقیقاً همان چیزی است که اروپایی‌ها انتظارش را داشته‌اند، ارائه یک پیشنهاد به ایران."

در وضعیت کمابیش جدید پیش رو، همه‌ی این واکنش‌ها و بازخوردها ازهر دو طرف و ادامه‌ی این روند، بار دیگر، بده بستان را به زمین بازی دولت‌ها کشانده‌است.  پی‌گیری چنین لحنی اما سرود آزادی را آغشته به سیاست‌های مداخله جویانه‌ی کاخ سفید نمی کند، هر چند که موجب رنجش خاطر هم‌وطنانی شود که برخی از آنها حتی تا پای رضایت به حمله‌ی نظامی هم پیش رفته بودند و پاره‌ای هنوز چشم امید به "آزادی و حقوق بشر" برخی تینک تنک‌های امریکایی دوخته‌اند.  حالا این دو دولت هستند که با درصدی از اطمینان شاید بتوان پیش‌بینی کرد که در سال جاری و پس از روشن شدن نتیجه‌ی "انتخابات" در ایران، با دامنه‌ای نامعلوم پای میز مذاکره نشسته و "یخ روابط" و "دیوار بی‌اعتمادی" را نیز رفته رفته فرو ریزند.

پاره‌ای از تحلیگران سیاسی، پاسخ نگرفتن دیپلماسی جدید امریکا از سوی جمهوری اسلامی را که توسط دولت اوباما و تیم وزارت خارجه‌ی او با هدایت هیلاری کلینتون پیگیری می‌شود، برگ برنده‌ی کاح سفید برای روی میز قرار گرفتن اقدامات دیگر ارزیابی کرده‌اند و همراهی جمهوری اسلامی را نیز به معنای خلع سلاح شعار سی ساله‌ی "مرگ بر امریکا" ارزیابی کرده و گروهی دیگر بیش از همیشه نسبت به حل و فصل اختلافات و آغاز رابطه‌ی دیپلماتیک دو کشور پس از سی سال قطع رابطه خوشبین هستند و معتفدند کار از مدت‌ها پیش آغاز شده و حالا در مراحل نهایی خود قرار دارد.  گرچه از هم اکنون نمی‌توان از امکانات محتمل برای انجام پاره‌ای از گشایش‌ها در ایران در صورت آغاز گفتگوها به راحتی چشم پوشید اما به یقین می‌توان گفت که در صورت طی شدن هر گونه روندی از این دست، بطور طبیعی حساب مردم از همه‌ی این بده بستان‌ها جدا خواهد بود و ضرورت پی‌گیری مطالبه‌ی مبرم و درون‌زای آزادی و حقوق بشر در گستره‌ی ایران و نیز ابعاد جهانی آن برای فعالین این عرصه، جایی برای درنگ در بازی دولت‌ها باقی نمی‌گذارد.

حالا بار دیگر زمین بازی آماده‌است.  دولت‌ها به شیوه‌ی خود و مردمانی که پی‌جوی خواست برحق تاریخی خود یعنی تحقق آزادی، استقلال و عدالت اجتماعی هستند، تلاش‌هایشان را بی‌نگرانی از اتهام حمایت دولت بیگانه و با همگامی جمع بزرگ همراهانشان در سراسر گیتی که به امکان "جهانی دیگر" می‌اندیشند و حقوق بشر و ارزش‌های دمکراتیک را در محور برنامه‌های جاری خود دارند، دو چندان خواهند کرد.  به دیگر سخن، شهروندانی که به امید "تغییر" در دیپلماسی خارجی و بهبود وضعیت بحران اقتصادی ناشی از پیگیری سیاست‌های نئولیبرالی در امریکا به باراک اوباما وبرنامه‌های انتخاباتی وی رای دادند، حامل پتانسیلی از حرکت هستند که مایل‌ها دورتر از جغرافیای آنها مردمانی دیگر بیش از یکصد سال آزگار است که به دنبال عدالتخانه می‌دوند و این پیوندها بسیار شفاف‌تر از اخبار مذاکرات دولت‌ها و نتایج احتمالی آن است.

این راه، گستره‌ی وسیعی از همه‌ی آنهایی را شامل می‌شود که به جهانی "انسانی" می‌اندیشند و آغازی‌ست دشوار برای تحقق آنچه که بدان نیازمندیم و آن، چیزی نیست جز ثبات و امکان زیستن بهتر در جهانی که از هر سو از نظم غیرانسانی جاری به تنگ آمده است و نیز در کشوری که منابع هنگفت طبیعی و انسانی آن بیش از آن چه گمان می رود، نجات بخش است.  حالا که چشم انداز بده بستان میان دولتمردان با وجود ابهامات بسیار که منتج از شرایط عینی سی سال گذشته است بیش از همیشه پیش رو قرار گرفته است، به نظر می‌رسد که صحنه، روشن‌تر شده‌است و تشخیص آنچه در این بازی می‌گذرد برای چشم باز و آگاه ساده تر خواهد بود.

مضمون پاسخ فوری مقام عالی رتبه‌ی حکومت ایران به مقام اول دولت ایالات متحده نشانگر ادامه‌ی کنش‌ها و واکنش‌ها‌ی این صحنه است و قضاوت زودهنگام را شایسته نیست.  زمان زیادی برای قضاوت نهایی با فاکتورهای فروان موجود باقی‌ست تا در فضایی آسوده‌تر و سر راست‌تر بتوان روند حرکت بسوی چشم اندازی دیگر را ارزیابی کرد.  در چنین روندی است که امکان سنجیدن عیار بازی بدست آمده و ما را از بازیگران چشم و گوش بسته‌ی تاریخ معاصر تمیز می‌دهد.

دل‌نگرانی تحول‌خواهان و فعالین حقوق بشر اما جدی‌تر از آن چیزی است که به سرنوشت رابطه میان تهران و واشینگتن گره خورده باشد.  هنوز زمان زیادی باقی‌ست تا سال جاری ایرانی را که از سوی جمهوری اسلامی سال "اصلاح الگوی مصرف" و از سوی برخی کارشناسان اقتصادی سال اجرای برنامه "شوک تراپی" نامیده شده‌است محک بزنیم و برآیند تحولات را که در راس آن نابسامانی‌های گسترده‌ی اجتماعی در پی وخیم‌تر شدن وضعیت اقتصادی مردم قرار دارد، در چشم اندازی عینی و بدور از هیاهوهای روز دنبال کنیم.  وقت بازی تمدید می شود.

  سهیل آصفی / نورنبرگ

  RSS